Gluten

Gluten – informacje i występowanie

Gluten to nic innego jak białka roślinne, które występują bogato przede wszystkim w niektórych zbożach. Gluten obecny jest w wielu produktach, które stworzone zostały m.in. z użyciem np. pszenicy, bogatej w to białko. To sprawia, że jest to jeden z najpowszechniejszych składników pokarmów dostępnych w sklepach, jak również w restauracjach czy przygotowywanych w domach. W wielu przypadkach nie powoduje on sam w sobie żadnych objawów negatywnych, a czasem jest też niezbędny w organizmie jako jedno ze źródeł witamin z grupy B. Czasami jednak jego spożywanie jest niewskazane z uwagi na nietolerancję pokarmową bądź celiakię – często mylone ze sobą schorzenia.

Gluten bogato występuje przede wszystkim w zbożach. Jednak nie we wszystkich – bogate w ten składnik są pszenica, orkisz, kasza kuskus, owies, jęczmień, a także wszystkie pokarmy, które z nich powstają. Co więcej, niekiedy gluten spotykany jest również w pokarmach, które nie posiadają go bezpośrednio – np. wówczas, gdy w procesie produkcji w tym samym zakładzie przetwarza się produkty bogate w gluten. Także niektóre leki zawierają ten składnik w większych ilościach. Z tego powodu osoby, które nie mogą spożywać glutenu, powinny dobrze sprawdzać opakowania produktów spożywczych oraz leków.

Objawy nietolerancji glutenu i celiakii

Warto wiedzieć, że nietolerancja glutenu i celiakia to nie są dwie te same jednostki chorobowe – różnią się przede wszystkim objawami występującymi w diagnostyce, a także długofalowymi skutkami. Oba te schorzenia nie są również alergią pokarmową, jako że efekty spożycia glutenu nie są natychmiastowe, a występują bardziej długotrwale i z większym opóźnieniem niż objawy alergiczne.

Nietolerancja glutenu jest schorzeniem, na które – według szacunków lekarzy – cierpieć może nawet do 5% społeczeństwa, z większym bądź mniejszym nasileniem. Do objawów nietolerancji glutenu należą m.in. bóle brzucha, biegunki, bóle głowy, ale także rozmaite wysypki, egzemy, osłabienie czy trudności w koncentracji. Jednocześnie, przy nietolerancji glutenu nie występuje zanik kosmków jelitowych, który jest jednym z elementów rozpoznawczych dla celiakii.

Celiakia jest o wiele mniej rozpowszechnioną chorobą, która dotyka zarówno dzieci, jak również i dorosłych – szacuje się, że choruje na nią ok. 1% ludności. Wiele osób, u których w wieku dorosłym rozpoznano chorobę, przeszło ją łagodnie w dzieciństwie, a objawy po tym czasie powróciły. W przypadku celiakii zagrożenie wynikające z choroby jest o wiele większe, jako że schorzenie to powoduje zanik kosmków jelitowych, jeśli nie jest odpowiednio wcześnie rozpoznane. Zazwyczaj zanik ten jest odwracalny we wczesnym okresie wykrycia choroby, a czasem jednak może być tak daleko posunięty, że pełna regeneracja jest właściwie niemożliwa.

Celiakia i nietolerancja  – kogo dotyka?

Nietolerancja dotyka ok. 5% społeczeństwa i w dużej mierze wynika przede wszystkim z zanieczyszczenia środowiska, w którym uprawia się rośliny dające potem gluten. Może występować w różnym wieku oraz z różnym nasileniem. Celiakia uważana była długo za chorobę dziecięcą, jednak obecnie jest to schorzenie, które występować może w każdym wieku. Zazwyczaj diagnozuje się ją albo w dzieciństwie (przykładowe badanie: http://sklep.alablaboratoria.pl/badanie/8778/gluten_f79_-_ige_swoiste_l91_), albo w okresie między 30 a 50 rokiem życia. Dotyka dwa razy częściej kobiety niż mężczyzn.

gluten-infoźródło: http://stylzdrowia.pl/jak-komponowac-diete-bez-glutenu/

Diagnostyka i leczenie nietolerancji i celiakii

Zazwyczaj trudne jest rozpoznanie, na co właściwie cierpi pacjent – czy jest to celiakia, czy nietolerancja glutenu. Objawy w przypadku obu schorzeń są bardzo podobne. Z tego powodu stosuje się specjalistyczne testy – przede wszystkim na obecność przeciwciał tTg i EmA, które są rozpoznawczym znakiem celiakii. Jeśli przeciwciał tych nie ma w organizmie, a także testy alergiczne nie wykazały uczulenia na pszenicę, to zazwyczaj stwierdza się nietolerancję glutenu. Co więcej, dla potwierdzenia badania wykonuje się również test na obecność przeciwciał antygliadynowych (AGA), które są obecne w razie nietolerancji glutenu.

Czasami lekarze dla potwierdzenia wykonanych testów przeprowadzają również biopsję materiału z jelita. Jeśli nie dochodzi do zaniku kosmków, a stwierdza się obecność przeciwciał AGA, to diagnozowana jest nietolerancja glutenu. W przeciwnym razie diagnozą jest celiakia.

W przebiegu leczenia w zasadzie mało istotne jest, czy chorego dotyka celiakia, czy nietolerancja glutenu – leczenie zawsze polega na wprowadzeniu diety bezglutenowej. Oznacza to zupełne wyłączenie spożywania produktów zawierających gluten. Obecnie dieta bezglutenowa jest na tyle rozpowszechniona, że znalezienie odpowiednich produktów nie jest zbyt trudne. Dieta w dużej mierze bazuje na ryżu i produktach pochodnych, ziemniakach, kukurydzy, kaszy gryczanej i jaglanej. Dozwolone jest spożycie praktycznie wszystkich owoców i warzyw, a także innych produktów pokarmowych, które nie zawierają glutenu – co powinno być zawarte w informacji na opakowaniu.

Równolegle do diety bezglutenowej monitoruje się stan pacjenta, aby wykrywać niedobory minerałów i składników odżywczych. W razie występowania dodatkowych dolegliwości stosuje się leki, które mają przeciwdziałać ich pojawianiu się czy minimalizować ich dokuczliwość.