Laktoza

Informacje o składniku

Laktoza jest jednym ze składników organicznych, których istnienie odkryto w mleku. Szacuje się, że w mleku ludzkim występuje jej minimum 5,5%, podczas gdy w krowim tylko około 4,5%. Do trawienia laktozy w organizmie niezbędne jest wytwarzanie przez ten organizm enzymu zwanego laktazą. Powoduje on rozłożenie laktozy na czynniki pierwsze, które mogą się wchłonąć przez jelita i dostarczyć składników odżywczych. W przeciwnym razie laktoza nie jest rozkładana w organizmie, a to prowadzi do zatrzymywania przez nią wody w jelitach i występowania objawów nietolerancji laktozy.

Częstotliwość występowania nietolerancji

Generalnie występowanie nietolerancji laktozy rzadko kiedy jest stałe i trwa przez całe życie. W organizmie ludzkim występuje genetycznie uwarunkowana skłonność, która podtrzymuje wytwarzanie laktazy przez całe życie. W zasadzie wrodzona forma tego schorzenia pojawia się wyłącznie u około 1,5% niemowląt. Nietolerancja laktozy u dzieci jest wówczas obecna już od urodzenia i nie pozwala na przyjmowanie mleka matki, jako że organizm nie posiada enzymu laktazy niezbędnego do strawienia laktozy.

U dzieci, które trawią laktozę, około 4 roku życia dochodzi do znacznego spadku tolerancji tego związku. U dorosłych osób możliwość trawienia laktozy jest nawet o 90% mniejsza niż w przypadku dzieci.

laktoza-info

Badania wskazują na to, że nietolerancja laktozy jest bardziej rozpowszechniona wśród osób, które mieszkają na Bliskim Wschodzie oraz w niektórych krajach Afryki. Co więcej, w wielu przypadkach mniej przypadków nietolerancji pojawia się w tych społecznościach, które w przeszłości szybko udomowiły bydło i korzystały z jego mleka. Na całym świecie ok. 70% osób dorosłych ma objawy wynikające z nietolerancji laktozy.

W Polsce ok. 25% dorosłych cierpi z powodu nietolerancji laktozy. Schorzenie występuje albo w formie pierwotnej, kiedy objawy pojawiają się w wieku wczesnej dorosłości i obejmują znaczny spadek przyswajania laktozy, albo w formie wtórnej, czyli przejściowej. Wówczas czynniki zewnętrzne, np. przechodzone choroby czy przyjmowane leki, powodują tymczasowe problemy z przyswajaniem laktozy.

Objawy nietolerancji laktozy

Choć to choroba powszechna, nadal mało przypadków diagnozy kończy się stwierdzeniem, że przyczyną niedogodności u pacjenta jest nietolerancja laktozy. Objawy są bardzo niespecyficzne, a dodatkowo mogą występować zmiennie, dlatego też stwierdzenie tej choroby wcale nie jest łatwe. Do najczęstszych objawów należą przede wszystkim biegunki i wzdęcia, a także poczucie przelewania się w jelitach i nadmierna ilość produkowanych gazów. Zazwyczaj przy nietolerancji objawy te pojawiają się między 30 minutami a 2 godzinami po spożyciu pokarmu mlecznego. Czasem zdarza się, że mogą występować nawet później, zwłaszcza gdy chory nie cierpi na silną postać nietolerancji albo spożył relatywnie niewiele laktozy. To sprawia, że objawy tego schorzenia niejednokrotnie nie są z nim w ogóle łączone przez samych pacjentów.

Diagnostyka przy podejrzeniu nietolerancji laktozy zazwyczaj przeprowadzana jest w sposób nieingerujący w ciało pacjenta, dlatego nie jest konieczna hospitalizacja. Objawy, choć dokuczliwe, rzadko stwarzają bezpośrednie zagrożenie życia, zaś testy wykonuje się w gabinecie lekarskim.

Jednym z testów przeprowadzanych zarówno u dzieci, jak i dorosłych jest test obecności wodoru w wydychanym powietrzu. Chory przez 4 godziny spożywa dawkę laktozy odpowiednią dla swojej wagi, a następnie u tych pacjentów, którzy cierpią na nietolerancję, w oddechu pojawia się wodór.

Innymi wykonywanymi badaniami jest m.in. badanie na pH stolca – kwasowe wskazuje na nietolerancję laktozy; test określający poziom glukozy po spożyciu laktozy. Czasami stosowana jest dieta eliminacyjna, tj. próbny okres stosowania diety bezlaktozowej, aby ocenić różnicę między okresem jej przyjmowania a okresem bez niej. W poważniejszych przypadkach stosuje się badanie wycinka jelita cienkiego, które pozwala stwierdzić pozostały poziom laktozy. Aby stwierdzić pierwotną formę laktozy, czyli hipolaktazję, wykonuje się badanie molekularne LCT.

Nietolerancja laktozy – leczenie i dieta

Zazwyczaj leczenie bazuje wyłącznie na ustaleniu, czy chory w ogóle nie może przyjmować laktozy – można mówić o różnym przebiegu choroby u pacjentów, u których zdiagnozowana jest nietolerancja laktozy. Dieta zazwyczaj bazuje na całkowitym usunięciu produktów zawierających laktozę – jest to dieta bezlaktozowa – albo na ograniczeniu ich spożycia bądź tymczasowym usunięciu.

Całkowity brak laktozy w diecie zalecany jest dla osób cierpiących na wrodzoną nietolerancję laktozy – w ich przypadków żadna ilość laktozy nie jest trawiona, a jej spożycie może być zagrożeniem dla życia. U reszty chorych stosuje się zwykle dietę czasowo eliminującą laktozę bądź ją ograniczającą. W przypadku, gdy kłopoty z trawieniem laktozy wynikają z występowania innych chorób, które uszkadzają nabłonek jelita cienkiego, podawanie laktozy może być wznowione po regeneracji nabłonka.

Dieta ograniczająca spożycie laktozy zazwyczaj minimalizuje ilość „czystego” mleka słodzonego, które jest spożywane przez chorego. Nadal przyjmowane mogą być te składniki, które są pochodnymi mleka. Niektóre rodzaje serów fermentujących są wprost wskazane, jako że w ich procesie tworzenia wytwarza się laktaza, która rozkłada laktozę oraz sprzyja jej przyswajaniu w organizmie. Czasami stosuje się dodatkowe preparaty zawierające laktazę, które pozwalają na polepszenie procesu trawienia laktozy.

Należy pamiętać, że u osób, które cierpią na nietolerancję laktozy występuje problem z przyswajaniem również wapnia czy witaminy D. Dotyczy to osób w każdym wieku, ale szczególnie groźne może być dla niemowląt (z uwagi na ciągły wzrost organizmu i niebezpieczne niedobory) oraz u osób starszych (może pojawić się osteoporoza). Lekarz powinien dodatkowo zastosować uzupełnienie tych składników po przeprowadzeniu odpowiednich badań u pacjenta.

Więcej o samej diecie można przeczytać na http://dieta.mp.pl/diety/diety_w_chorobach/75727,dieta-dla-osob-doroslych-z-nietolerancja-laktozy