Żelazo

Żelazo – dane i występowanie

Żelazo jest istotnym mikroelementem, który bierze udział w procesach biologicznych całego organizmu. Jest ono składnikiem hemoglobiny, gdzie pomaga w natlenieniu narządów; znajduje się także w szpiku kostnym, gdzie bierze udział w procesie powstawania czerwonych krwinek. Istotne jest także dla rozwoju, a potem prawidłowej pracy mózgu – stymuluje neuroprzekaźniki do odpowiedniej pracy, zwiększa koncentrację oraz uwagę człowieka. Z tych wszystkich względów żelazo powinno być dostarczane do organizmu w odpowiednich ilościach. Istotne jest to, że zapotrzebowanie na żelazo zmienia się wraz z wiekiem i stanem organizmu. Na utratę żelaza najbardziej narażone są kobiety, które cierpią na obfite miesiączki. Dla kobiet ciężarnych mała ilość żelaza może oznaczać problemy z rozwojem płodu, a nawet upośledzenie umysłowe dziecka. Dla porównania, dorosła kobieta potrzebuje jedynie 8 mg żelaza na dobę, zaś ta w ciąży – nawet po 20 mg.

Zazwyczaj żelazo dostarcza się do organizmu wraz z jedzeniem. Żelazo w pokarmach występuje w różnych proporcjach – najwięcej jest to w wątróbce wieprzowej czy cielęcej. Sporo żelaza dostarczyć można również wraz z kakao, orzechami, migdałami czy natką pietruszki. Szpinak nie zawiera tak wiele żelaza, jak zwykło się mówić, ale dodatkowo jest bardzo zdrowy.

Nietolerancja żelaza a hemochromatoza

Nietolerancja żelaza występuje statystycznie dość rzadko i zazwyczaj powoduje anemię. Wynika to z faktu, że człowiek z upośledzoną odpornością trudniej przyswaja żelazo z pokarmu, co z kolei sprawia, że organizm dostaje tego składnika o wiele mniej niż wynosi norma. Pierwsze objawy zmniejszonej ilości żelaza w organizmie to przede wszystkim osłabienie koncentracji, problemy ze skupieniem, poczucie zmęczenia, apatia. Z czasem dojść może do anemii, znacznego osłabienia, problemów ze skórą czy układem krążenia. Częstym problemem w takich przypadkach jest również nietolerancja preparatów, które bazują na żelazie – pojawiać mogą się zatwardzenia, wymioty, a poziom żelaza we krwi niekoniecznie rośnie.

Czymś zupełnie odwrotnym niż nietolerancja żelaza jest natomiast hemochromatoza. Jest to choroba genetyczna powodująca nadmierne przyswajanie żelaza z pokarmu. O wiele rzadziej (nawet dziesięciokrotnie) chorują na to schorzenie kobiety – wynika to z utraty żelaza podczas menstruacji oraz zwiększonego zapotrzebowania w okresie ciąży. Najczęściej choroba objawia się między 40 a 60 rokiem życia, ale może pojawiać się nawet po ukończeniu 20 lat.

Hemochromatoza – objawy

Spektrum objawów jest bardzo szerokie, co powoduje, że u pacjentów diagnozowanych jest wiele różnych chorób – ale nie hemochromatoza. Dochodzić może do problemów z jelitami oraz kłopotów trawiennych. Chorzy uskarżają się na ciągle poczucie zmęczenia, są apatyczni. Skóra, zwłaszcza w okolicach twarzy, może zmieniać zabarwienie na szare. Czasami diagnozuje się zaburzenia rytmu serca, problemy z wątrobą (łącznie z marskością), bóle stawów, a także znacznie obniżone libido.

Diagnostyka hemochromatozy bazuje przede wszystkim na wykonaniu testów z krwi. Pierwszym krokiem jest znalezienie znacznej ilości żelaza w organizmie, co jest motywacją do wykonania biopsji wątroby. Wówczas stwierdzić można chorobę w takim stadium, które pozwala na ocalenie narządu przed całkowitym uszkodzeniem.

Hemachromatoza – leczenie i dieta

Leczenie przebiega zazwyczaj dwojako. U osób, u których występuje np. niedokrwistość czy inne powody, dla których niemożliwe jest oddawanie krwi, stosuje się zazwyczaj terapię związkiem wiążącym (chelatującym) żelazo. Związek ten – deferoksamina – usuwa żelazo z organizmu. Niestety nie jest to terapia zalecana, z uwagi na skutki uboczne oraz mniejszą skuteczność.

Leczeniem podstawowym, o ile nie ma żadnych przeciwwskazań, są upusty krwi. Krew upuszcza się w początkowym stadium do dwóch razy w tygodniu w ilości ok. 500 ml. Ten etap trwa nawet do dwóch lat. Następnie przez kolejne kilka lat, zależnie od stanu zdrowia chorego, stosuje się upusty krwi o wiele rzadsze – do 4 razy rocznie u mężczyzn i do 2 razy rocznie u kobiet.

Jeśli u chorego stwierdzona zostanie hemachromatoza, dieta jest jednym z elementów wspomagających leczenie. Ogólne zasady diety są takie same dla wszystkich chorych – brak suplementacji witaminy C oraz żelaza, a także ograniczenie w diecie tych składników, które są bogate w żelazo.

Na każdym etapie hemochromatoza musi być kontrolowana przez lekarza, jako że jest chorobą nieuleczalną. Szybkie wykrycie i zastosowanie leczenia pozwala zwiększyć komfort życia chorego i oszczędza wątrobę.